Chất thải y tế là gì? Các loại thường gặp và cách quản lý

Chất thải có thể phát sinh tại bệnh viện, phòng khám, nha khoa, phòng xét nghiệm, trung tâm tiêm chủng, trạm y tế và nhiều cơ sở chăm sóc sức khỏe khác.

Không phải tất cả chất thải phát sinh tại cơ sở y tế đều là chất thải nguy hại. Vì vậy, việc nhận biết và phân loại chất thải y tế đúng ngay từ nơi phát sinh là bước rất quan trọng.

Chất thải y tế phát sinh từ đâu?

Chất thải y tế có thể xuất hiện trong nhiều hoạt động chuyên môn khác nhau, chẳng hạn:

• Khám và điều trị bệnh.
• Tiêm thuốc, tiêm vaccine.
• Lấy máu và xét nghiệm.
• Phẫu thuật và tiểu phẫu.
• Thay băng, xử lý vết thương.
• Khám nha khoa.
• Chẩn đoán và thực hiện thủ thuật.
• Sử dụng thuốc, hóa chất và vật tư y tế.

Ngoài chất thải chuyên môn, bệnh viện và phòng khám cũng phát sinh chất thải sinh hoạt tương tự những cơ sở thông thường.

Chất thải y tế gồm những gì?

Tùy hoạt động của từng cơ sở, chất thải y tế có thể rất đa dạng.

Một số loại thường gặp gồm:

• Kim tiêm và bơm tiêm đã qua sử dụng.
• Kim lấy máu và các vật sắc nhọn.
• Bông, băng và gạc.
• Găng tay y tế.
• Khẩu trang và vật tư bảo hộ.
• Dụng cụ y tế dùng một lần.
• Ống nghiệm và vật tư lấy mẫu.
• Một số thuốc và dược phẩm cần loại bỏ.
• Hóa chất hoặc dung dịch phát sinh trong hoạt động chuyên môn.
• Giấy, bao bì và chất thải sinh hoạt thông thường.

Điểm quan trọng là không nên đánh giá một chất thải chỉ dựa vào hình dáng bên ngoài mà cần xem xét nguồn phát sinh và đặc tính thực tế.

Các nhóm chất thải y tế thường gặp

Chất thải lây nhiễm

Đây là nhóm có khả năng chứa hoặc tiếp xúc với các yếu tố có nguy cơ lây nhiễm.

Ví dụ thường gặp gồm:

• Kim tiêm sau sử dụng.
• Bông gạc có dính máu.
• Vật tư đã tiếp xúc với dịch sinh học.
• Một số vật tư xét nghiệm.

Trong nhóm này, vật sắc nhọn cần được lưu chứa riêng để hạn chế nguy cơ đâm xuyên và gây thương tích.

Chất thải nguy hại không lây nhiễm

Một số chất thải không có yếu tố lây nhiễm nhưng vẫn có đặc tính nguy hại do thành phần hóa học hoặc các yếu tố khác.

Có thể gặp ở một số hóa chất, dược phẩm, pin, ắc quy hoặc vật tư có chứa thành phần cần quản lý riêng.

Chất thải thông thường

Đây là nhóm không thuộc chất thải lây nhiễm hoặc nguy hại.

Có thể bao gồm:

• Giấy sạch.
• Bao bì không nhiễm bẩn.
• Rác sinh hoạt.
• Một số vật liệu có khả năng thu gom tái chế.

Tuy nhiên, nếu một vật liệu thông thường đã tiếp xúc với máu, dịch sinh học hoặc hóa chất nguy hại thì cách phân loại có thể thay đổi.

Chất thải y tế có phải đều là chất thải nguy hại?

Không.

Đây là một nhầm lẫn khá phổ biến.

Trong một cơ sở y tế có thể đồng thời phát sinh:

• Chất thải lây nhiễm.
• Chất thải nguy hại không lây nhiễm.
• Chất thải thông thường.

Vì vậy, không nên gom tất cả chất thải phát sinh trong bệnh viện hoặc phòng khám vào cùng một nhóm.

Bài riêng về chất thải y tế nguy hại sẽ giúp làm rõ hơn nhóm này.

Vì sao phải phân loại chất thải y tế?

Phân loại đúng giúp cơ sở biết được mỗi nhóm cần lưu chứa, bàn giao và xử lý theo phương án nào.

Một số lợi ích chính gồm:

• Hạn chế nguy cơ tiếp xúc với chất thải có khả năng lây nhiễm.
• Giảm nguy cơ thương tích do kim và vật sắc nhọn.
• Hạn chế trộn lẫn chất thải nguy hại với rác thông thường.
• Thuận tiện hơn khi thu gom và vận chuyển.
• Dễ xác định phương án xử lý.
• Hỗ trợ kiểm soát khối lượng và chi phí.

Chất thải nên được phân loại ngay tại nơi phát sinh thay vì gom chung rồi mới phân loại lại.

Chất thải y tế được lưu giữ như thế nào?

Sau khi phân loại, từng nhóm cần được đưa vào dụng cụ hoặc bao bì lưu chứa phù hợp.

Ví dụ:

• Kim và vật sắc nhọn cần dụng cụ có khả năng chống đâm xuyên.
• Chất thải lây nhiễm cần được tách khỏi chất thải thông thường.
• Chất thải dạng lỏng cần dụng cụ chứa phù hợp, hạn chế rò rỉ.
• Các nhóm chất thải khác nhau không nên tự ý trộn chung.

Cơ sở cũng nên bố trí khu vực lưu giữ phù hợp trước thời điểm bàn giao cho đơn vị thu gom.

Quy trình quản lý chất thải y tế cơ bản

Một quy trình quản lý có thể được hình dung theo chuỗi:

Phát sinh → Phân loại → Thu gom nội bộ → Lưu giữ → Bàn giao → Vận chuyển → Xử lý → Lưu hồ sơ.

Mỗi bước đều có vai trò riêng. Nếu chất thải được phân loại sai ngay từ đầu thì các bước phía sau cũng trở nên khó kiểm soát hơn.

Ai cần quan tâm đến việc quản lý chất thải y tế?

Không chỉ bệnh viện lớn mới cần quản lý chất thải.

Nhiều cơ sở quy mô nhỏ cũng thường xuyên phát sinh chất thải y tế, chẳng hạn:

• Phòng khám đa khoa và chuyên khoa.
• Nha khoa.
• Phòng khám da liễu.
• Phòng khám sản phụ khoa.
• Phòng khám nhi.
• Phòng khám mắt.
• Phòng xét nghiệm.
• Trung tâm tiêm chủng.
• Trạm và trung tâm y tế.

Dù khối lượng thấp, những chất thải như kim tiêm và vật sắc nhọn vẫn cần được quản lý đúng cách.

Thu gom chất thải y tế sau khi phân loại

Sau khi chất thải được phân loại và lưu giữ, cơ sở cần có phương án bàn giao phù hợp với lượng phát sinh thực tế.

Cơ sở phát sinh thường xuyên có thể xây dựng lịch thu gom chất thải y tế định kỳ để hạn chế tình trạng chất thải tồn đọng.

Thông tin nên cung cấp cho đơn vị tiếp nhận gồm:

• Loại chất thải.
• Khối lượng ước tính.
• Địa chỉ cơ sở.
• Tần suất phát sinh.
• Nhu cầu thu gom một lần hoặc định kỳ.

Vận chuyển và xử lý chất thải y tế

Sau khi bàn giao, chất thải cần được đưa đến nơi tiếp nhận và xử lý phù hợp với từng nhóm.

Phương án xử lý sẽ phụ thuộc vào đặc tính thực tế của chất thải chứ không chỉ dựa vào nguồn phát sinh.

Khách hàng có thể tham khảo thêm dịch vụ xử lý chất thải y tế của Cửu Long.

Chất thải y tế có ảnh hưởng đến chi phí xử lý không?

Có. Loại chất thải là một trong những yếu tố quan trọng khi xác định phương án và chi phí dịch vụ.

Ngoài ra còn có:

• Khối lượng.
• Tần suất thu gom.
• Địa chỉ cơ sở.
• Phương án vận chuyển.
• Nhu cầu hồ sơ đi kèm.

Vì vậy, Cửu Long thực hiện báo giá dựa trên thông tin thực tế thay vì áp dụng một mức giá chung.

Xem thêm giá thu gom và xử lý chất thải y tế.

Cần làm gì khi chưa biết chất thải thuộc nhóm nào?

Nếu chưa xác định được, cơ sở không nên tự động bỏ chất thải vào nhóm thông thường.

Trước tiên nên kiểm tra:

• Chất thải phát sinh từ hoạt động nào.
• Có tiếp xúc với máu hoặc dịch sinh học hay không.
• Có phải vật sắc nhọn không.
• Có chứa hóa chất hoặc thành phần nguy hại không.
• Sản phẩm hoặc vật tư trước đó được sử dụng cho mục đích gì.

Nếu vẫn chưa rõ, nên trao đổi với người phụ trách hoặc đơn vị chuyên môn trước khi bàn giao.

Cửu Long hỗ trợ thu gom và xử lý chất thải y tế

Cửu Long tiếp nhận nhu cầu từ bệnh viện, phòng khám, nha khoa, phòng xét nghiệm, trung tâm tiêm chủng và nhiều loại hình cơ sở khác.

Để được tư vấn, khách hàng có thể cung cấp:

• Loại hình cơ sở.
• Loại hoặc hình ảnh chất thải.
• Khối lượng ước tính.
• Địa chỉ thu gom.
• Tần suất cần tiếp nhận.

Nếu chưa xác định được chính xác nhóm chất thải, khách hàng có thể gửi mô tả thực tế để Cửu Long hỗ trợ trao đổi trước khi xây dựng phương án thu gom và xử lý.